Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы стратегиялық әріптестік соңғы жылдары бұрын-соңды болмаған қарқынмен дамып келеді. Мемлекеттер басшылары қалыптастырған өзара сенім мен тату көршілік саясаты бүгінде нақты экономикалық нәтижелерге ұласып, өңіраралық ынтымақтастықтың жаңа үлгісін қалыптастыруда. Сауда айналымының ұлғаюы, өндірістік кооперацияның кеңеюі, инвестициялық жобалардың көбеюі және туризм саласындағы жаңа бастамалар – осының айқын дәлелі. Осы бағыттағы маңызды алаңдардың бірі Ақтау қаласында өткен Қазақстан Республикасы мен Өзбекстан Республикасы арасындағы Өңірлер басшылары кеңесінің алғашқы отырысы болды.
Маңызды жиынға Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі Олжас Бектенов, Өзбекстан Республикасының Премьер-Министрі Абдулла Арипов, екі елдің орталық мемлекеттік органдарының басшылары, өңір әкімдері мен бизнес қауымдастықтарының өкілдері қатысты. Кеңестің басты мақсаты – мемлекетаралық келісімдерді өңірлік деңгейде нақты жобалармен толықтыру, сауда-экономикалық байланысты күшейту және жаңа инвестициялық бастамаларды жүзеге асыру.
Форум аясында Түркістан облысы үшін бірқатар маңызды құжаттарға қол қойылды. Атап айтқанда, Түркістан облысы мен Өзбекстанның Самарқанд, Ташкент және Жызақ облыстары арасында әріптестікті дамыту жөніндегі келісімдер рәсімделіп, жаңа бірлескен жобаларды жүзеге асыруға құқықтық негіз қаланды. Бұл құжаттар өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, логистика, туризм, инвестиция, білім беру және мәдениет салаларындағы байланысты бұрынғыдан да нығайтуға бағытталған.
Кеңесте сөз сөйлеген Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеров ең алдымен қазақ-өзбек қарым-қатынасының бүгінгі деңгейіне тоқталып, соңғы жылдары екі мемлекет арасындағы байланыс сапалық тұрғыдан жаңа кезеңге көтерілгенін атап өтті.
– Бүгін мемлекеттеріміздің басшылары Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев пен Шавкат Миромонұлы Мирзиёевтің салиқалы саясатының арқасында бауырластыққа, тату көршілік пен өзара сенімге негізделген қазақ-өзбек қарым-қатынасы стратегиялық әріптестік пен одақтастықтың сапалы жаңа биігіне шықты. Осы бағыттағы ықпалдастық аясында өңіраралық байланыстар нығайып, сауда-экономикалық әлеует артып, инвестициялық серіктестік кеңейіп келеді. Сонымен қатар аймақтарымыздың тұрақты дамуына серпін беретін ауқымды бірлескен жобалар жүзеге асырылуда, – деді Нұралхан Көшеров.
Шынында да, соңғы жылдары Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы экономикалық байланыс қарқыны айтарлықтай күшейді. Екі ел арасындағы өзара сауда көлемі бірнеше миллиард АҚШ долларына жетіп, оны алдағы уақытта бұдан да жоғары деңгейге жеткізу жөнінде нақты міндеттер қойылған. Бұл мақсатқа жетуде шекаралас өңірлердің рөлі ерекше. Солардың ішінде Түркістан облысы өзінің географиялық орналасуы, өндірістік әлеуеті және көлік-логистикалық мүмкіндіктері арқылы маңызды орынға ие.
Бүгінде Түркістан облысы Өзбекстанның Ташкент, Сырдария, Жызақ және Наманган облыстарымен тығыз экономикалық байланыс орнатқан. Бұл ынтымақтастық ауыл шаруашылығы өнімдерінің экспортымен ғана шектелмейді. Қазіргі таңда құрылыс индустриясы, тоқыма өнеркәсібі, азық-түлік өндірісі, машина жасау, туризм және инвестициялық жобалар бойынша да бірлескен жұмыстар жүйелі түрде жүзеге асырылып келеді.
Облыс басшысы өз баяндамасында Түркістанның тарихи миссиясына да ерекше тоқталды.
– Түркістан облысы – Орталық Азия халықтарын ғасырлар бойы тоғыстырып келген рухани орталық қана емес, ерекше геосаяси мәртебеге ие шекаралық өңір. Мемлекет басшысы биыл Түркі мемлекеттері ұйымының бейресми саммитінде Түркістан өңірінің халықаралық деңгейдегі маңызды байланыс орталығы ретіндегі рөлінің арта түскенін ерекше атап өтті. Бүгінде өңір бай тарихи-мәдени мұраны жоғары инвестициялық әлеуетпен ұштастыра отырып, қарқынды дамып келеді, – деді өңір басшысы.
Бұл пікірдің нақты негізі бар. Соңғы жылдары Түркістан облысы республикадағы инвестиция ең көп тартылған өңірлердің біріне айналды. Индустриялық аймақтар мен өндірістік парктер құрылып, металл өңдеу, құрылыс материалдарын шығару, ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеу, жылыжай шаруашылығы, ет өндірісі және машина жасау бағытында ондаған жаңа жоба қолға алынды. Шетелдік және отандық инвесторлар үшін қажетті инженерлік инфрақұрылым дайындалып, мемлекеттік қолдау шаралары кеңейтілді.
Өзбекстандық инвесторлардың қызығушылығы да жылдан-жылға артып келеді. Қазір Түркістан облысында өзбек капиталының қатысуымен бірқатар өндірістік жобалар жүзеге асырылып жатыр. Ал облыс кәсіпкерлері Өзбекстан нарығына көкөніс, жеміс-жидек, ет өнімдері, құрылыс материалдары және өңделген азық-түлік экспортын ұлғайтып келеді. Мұндай өзара ықпалдастық екі өңір экономикасының дамуына оң әсер етіп қана қоймай, жаңа жұмыс орындарының ашылуына, шағын және орта бизнестің дамуына мүмкіндік беруде.
Кездесу барысында Нұралхан Көшеров Түркістан қаласындағы «Миромон ата» мешіті екі халық арасындағы рухани байланыстың жарқын символына айналғанын атап өтіп, өңірдің әлеуметтік-экономикалық дамуына үлес қосып жүрген өзбек халқына ризашылығын білдірді. Оның айтуынша, қазақ пен өзбек елін тек көршілік емес, ғасырлар бойы қалыптасқан ортақ тарих, мәдениет, тіл мен дәстүр сабақтастығы байланыстырады. Сондықтан экономикалық әріптестіктің нығаюы – осы рухани жақындықтың заңды жалғасы.
Биыл мамыр айында Түркістан облысының делегациясы Ташкент облысында өткен «Шекарасыз ынтымақтастық» халықаралық бизнес-форумына қатысып, өзара ынтымақтастық жөніндегі маңызды келісімдерге қол қойған болатын. Сол форумда басталған бастамалардың бүгін нақты жобаларға ұласып жатқаны – екі өңір арасындағы байланыстың кездейсоқ емес, жүйелі сипат алғанын көрсетеді.
Баяндаманың маңызды бөлігі туризм саласындағы ынтымақтастыққа арналды. Соңғы жылдары Қазақстан мен Өзбекстан арасында бірлескен туристік бағыттарды қалыптастыру мәселесі ерекше назарға алынып келеді. Бұл ретте Түркістан мен Самарқандтың тарихи және рухани байланысы жаңа туристік өнімдердің пайда болуына негіз қалап отыр.
– Туризмді бірлесе дамыту – Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы ынтымақтастықтың басым бағыттарының бірі. Өткен жылдың қараша айында Өзбекстан Республикасына жұмыс сапарымен барып, Самарқанд облысының әкімдігімен туризм саласындағы ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойдық. Қол жеткізілген келісімдердің нәтижесінде биыл сәуір және мамыр айларында «Самарқанд – Түркістан» бағыты бойынша екі күндік туристік тур ұйымдастырылды. Жобаға екі елдің алты туроператоры мен сегіз қонақүйі қатысып отыр. Бірлескен жұмыстың нәтижесінде 2025 жылы Түркістан облысына 1,5 миллион турист келіп, өсім 116 пайызды құрады. Сонымен қатар Алматы, Түркістан, Ташкент және Самарқанд қалаларын байланыстыратын "Керуен Экспресс" және «Jibek Joly» халықаралық маусымдық туристік пойыздары іске қосылды. 2025 жылдың күзінен 2026 жылдың көктеміне дейін осы бағыттар бойынша 3577 турист тасымалданды. Қазіргі таңда «Түркістаннан Бұхараға дейін» бірыңғай туристік маршрутын әзірлеу жұмыстары жүргізілуде, – деді Нұралхан Көшеров.
Шын мәнінде, туризм бүгінде Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы экономикалық ынтымақтастықтың жаңа драйверіне айналып келеді. Бұрын туристер Түркістан мен Самарқандқа жеке-жеке баратын болса, қазір екі елдің туроператорлары оларды ортақ тарихи бағыт ретінде таныстыруға көшті. Бұл халықаралық туристер үшін де тиімді. Бір сапар барысында Қожа Ахмет Ясауи кесенесі, Регистан алаңы, Бұхараның тарихи ескерткіштері мен Ташкенттің заманауи келбетін қатар көруге мүмкіндік туады.
Түркістан облысында туризм инфрақұрылымын дамыту бағытында соңғы жылдары ауқымды жұмыстар атқарылды. Қонақ үйлер саны көбейді, жаңа туристік нысандар бой көтерді, халықаралық талаптарға сай қызмет көрсету жүйесі қалыптасып келеді. Әуежайдың іске қосылуы, жолдардың жаңаруы, инженерлік инфрақұрылымның кеңеюі өңірдің туристік тартымдылығын арттырды. Мұның бәрі Өзбекстанмен ортақ туристік жобаларды жүзеге асыруға қолайлы жағдай қалыптастырып отыр.
Кеңесте көлік-логистика саласындағы ынтымақтастық та кеңінен сөз болды. Бұл бағыт екі ел арасындағы сауда көлемінің артуына тікелей әсер ететін негізгі факторлардың бірі саналады.
– Түркістан облысы – Қазақстан мен Өзбекстанды байланыстыратын маңызды көлік-логистикалық хаб. Өңіріміз Өзбекстанның Ташкент, Сырдария, Жызақ және Наманган облыстарымен шектеседі. Шекарамыздың жалпы ұзындығы шамамен мың шақырымды құрайды. Қазіргі таңда алты кеден бекеті мен екі өткізу пункті жұмыс істейді. Өткен жылы осы өткізу пункттері арқылы 14 миллионға жуық адам, үш миллионға жуық көлік және төрт миллион тонна жүк өтті, – деді өңір басшысы.
Бұл көрсеткіштердің өзі Түркістан облысының тек Қазақстан үшін ғана емес, бүкіл Орталық Азиядағы маңызды транзиттік өңірге айналып келе жатқанын көрсетеді. Бүгінде халықаралық жүк ағындарының едәуір бөлігі дәл осы бағыт арқылы өтеді. Сондықтан шекара инфрақұрылымын жаңғырту, өткізу бекеттерінің мүмкіндігін арттыру және логистикалық қызмет сапасын жақсарту мәселелері мемлекеттік деңгейде қолға алынған.
Нұралхан Көшеров өз сөзінде қазіргі таңда жүзеге асырылып жатқан бірқатар ірі инфрақұрылымдық жобаларға да тоқталды.
– Қазіргі таңда «Сарыағаш» теміржол вокзалы жаңғыртылып жатыр. Сонымен бірге «Дарбаза – Мақтаарал» теміржол желісі мен Сарыағаш айналма автомобиль жолының құрылысы басталды. Бұл жобалар өңірдің халықаралық көлік дәлізіндегі рөлін күшейтіп, жүк және жолаушылар тасымалының көлемін ұлғайтуға мүмкіндік береді, – деді облыс әкімі.
Аталған жобалардың іске асуы тек Түркістан облысы үшін емес, Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы экономикалық байланысқа да тың серпін береді. Жаңа теміржол желісі мен автомобиль жолдары кәсіпкерлердің көлік шығындарын азайтып, жүктердің жеткізілу мерзімін қысқартады. Бұл өз кезегінде екі ел арасындағы сауда көлемінің ұлғаюына, экспорттық өнімнің бәсекеге қабілеттілігінің артуына ықпал етеді.
Соңғы жылдары Түркістан облысында инвестициялық ахуалды жақсарту бағытында жүргізілген жұмыстардың нәтижесінде өңірде ондаған жаңа өндіріс орны ашылды. Металл өңдеу, жүгеріні терең өңдеу, ет өндірісі, құрылыс материалдарын шығару, жылыжай шаруашылығы және қайта өңдеу өнеркәсібіндегі жобалар жүзеге асырылып жатыр. Бұл кәсіпорындардың бір бөлігі өз өнімдерін Өзбекстан нарығына экспорттаса, енді бірқатары өзбек кәсіпкерлерімен бірлескен өндірістер ұйымдастыруға мүдделі.
Өңіраралық кеңесте қол қойылған жаңа келісімдер де осы жұмыстың заңды жалғасы болды. Самарқанд, Ташкент және Жызақ облыстарымен жасалған құжаттар алдағы жылдары инвестициялық әріптестікті жаңа деңгейге көтеруге мүмкіндік береді. Екі жақ ендігі жерде өндірістік кооперацияны кеңейтіп, ауыл шаруашылығы өнімдерін бірлесіп өңдеу, логистикалық орталықтар құру, туризм бағытында ортақ жобаларды жүзеге асыру және кәсіпкерлер арасындағы байланысты күшейтуге басымдық бермек.
Ақтауда өткен алғашқы Өңірлер басшылары кеңесі мемлекетаралық әріптестіктің өңірлік деңгейде нақты мазмұнға ие болғанын көрсетті. Қол қойылған келісімдер мен көтерілген бастамалар екі ел арасындағы экономикалық байланысты бұрынғыдан да нығайтып, Түркістан облысының халықаралық инвестициялық және көлік-логистикалық орталық ретіндегі әлеуетін арттыра түспек. Ең бастысы, бұл келісімдердің барлығы жаңа жұмыс орындарын ашуға, өндіріс көлемін ұлғайтуға, халықтың әл-ауқатын жақсартуға және Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы ғасырлар бойғы достықтың экономикалық мазмұнын одан әрі байытуға бағытталған. Осы тұрғыдан алғанда, Ақтауда өткен кеңес тек дипломатиялық кездесу емес, екі бауырлас елдің өңірлері арасындағы ұзақ мерзімді стратегиялық әріптестіктің жаңа кезеңін айқындаған маңызды алаң болды.