Соңғы жылдары Түркістан облысы тек ауыл шаруашылығының әлеуетімен ғана емес, өнеркәсіп пен инвестиция тарту бағытындағы қарқынымен де ерекшелене бастады. Бұрын негізінен аграрлық аймақ ретінде танылған өңір бүгінде жаңа өндірістер іске қосылып, шетелдік капитал тартылып, экспортқа бағытталған кәсіпорындар көбейіп келе жатқан өңірлердің қатарына қосылды. Бұл өзгерістердің барлығы облыс экономикасын әртараптандыруға, жаңа жұмыс орындарын құруға және халықтың табысын арттыруға бағытталған ұзақ мерзімді саясаттың нәтижесі ретінде бағалануда.
Мемлекет басшысы өңірлердің экономикалық дербестігін күшейтіп, инвестиция тартуды басты басымдықтардың бірі ретінде белгілеп келеді. Осы тапсырманы орындау аясында Түркістан облысында соңғы жылдары жүйелі жұмыстар жүргізіліп, инвесторларға қолайлы жағдай жасауға басымдық берілді. Әкімшілік рәсімдерді жеңілдету, инженерлік инфрақұрылым жүргізу, индустриялық аймақтардың санын көбейту және дайын өндірістік алаңдар ұсыну нәтижесінде өңірдің инвестициялық тартымдылығы айтарлықтай артты.
Бүгінде облыста 2026–2029 жылдарға арналған инвестициялық жобалардың ауқымды портфелі қалыптасқан. Оның құрамына жалпы құны 2,8 триллион теңгені құрайтын 122 жоба енгізілген. Осы жобалардың толық жүзеге асырылуы нәтижесінде 17 мыңнан астам тұрақты жұмыс орны ашылады деп жоспарланып отыр. Бұл көрсеткіш тек жұмыспен қамту мәселесін шешуге ғана емес, өңірдегі өнеркәсіптің құрылымын өзгертуге де ықпал етеді.
Жоспарланған жобалардың басым бөлігі өңдеу өнеркәсібіне, тау-кен өндірісіне, ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеуге, құрылыс индустриясына және жоғары технологиялық өндірістерге бағытталған. Бұл – шикізатты сыртқа шығарумен ғана шектелмей, қосылған құны жоғары өнім өндіруге көшуге жасалған қадам.
Биылдың өзінде облыста жалпы құны 336,5 миллиард теңгені құрайтын 51 инвестициялық жобаны іске қосу көзделіп отыр. Осы жобалардың нәтижесінде 5 466 жаңа жұмыс орны құрылады. Мұндай көлемдегі инвестиция өңір экономикасына жаңа серпін беріп қана қоймай, шағын және орта бизнестің дамуына да мультипликативтік әсер етеді.
Инвестициялық белсенділік шетелдік капитал көлемінен де байқалады. Биыл Түркістан облысына 499 миллион АҚШ доллары көлемінде тікелей шетелдік инвестиция тарту жоспары белгіленген. Ал алғашқы тоқсанның қорытындысында өңірге 115,3 миллион доллар инвестиция тартылған. Сарапшылардың пікірінше, бұл көрсеткіш жыл соңына дейін жоспарлы деңгейге жетуге мүмкіндік береді.
Түркістан облысының инвестициялық картасында ерекше орын алатын салалардың бірі – уран өндірісі. Созақ ауданында орналасқан «СП "Буденовское"» серіктестігі жылына 6 мың тонна уран өңдейтін кешеннің екінші кезеңін жүзеге асыруда. Құны 30,2 миллиард теңге болатын бұл жоба еліміздің стратегиялық маңызы бар өндірістерінің қатарында саналады.
Сонымен қатар Созақ ауданында «ИНКАЙ» бірлескен кәсіпорны аффинаж зауытын салуда. Жылына 4 мың тонна өнім өндіретін кәсіпорынның инвестициялық құны 7,5 миллиард теңгеге бағаланған. Мұндай жобалар өңірдің тау-кен металлургия саласын жаңа деңгейге көтеруге мүмкіндік береді.
Өңдеу өнеркәсібі бағытында да ірі жобалар қолға алынған. Отырар ауданында «KAZAKHSTAN LIHUA» компаниясы мақта өңдейтін екі зауыттың құрылысын жүргізіп жатыр. Жылына 10 мың тонна өнім өңдейтін кәсіпорындардың іске қосылуы мақта өндірісі дамыған өңір үшін ерекше маңызды. Бұрын негізінен шикізат күйінде сатылып келген өнім енді облыстың өзінде қайта өңделіп, қосылған құны жоғары тауар ретінде экспортқа шығарылады.
Ордабасы ауданында қытайлық HUATING BIOTECHNOLOGY компаниясы ірі қара мал сүйегінен май мен пептон өндіретін кәсіпорын салуда. Құны 9 миллиард теңгені құрайтын жоба қалдықсыз өндіріс қағидатын енгізуге мүмкіндік береді. Бұл кәсіпорын медицина, фармацевтика және тамақ өнеркәсібінде қолданылатын өнімдерді шығаруға бағытталған.
Агроөнеркәсіп кешенінде де жаңа жобалар аз емес. Сайрам ауданында «Meat Magnat» компаниясы ет комбинаты мен 10 мың басқа арналған бордақылау алаңын салуда. Жоба іске қосылғаннан кейін жылына 5 мың тонна ет өндірілмек. Бұл ішкі нарықты сапалы өніммен қамтамасыз етумен қатар экспорттық әлеуетті де арттырады.
Төлеби ауданында жүзеге асырылатын «Қазығұрт бақтары» жобасы өңірдегі бау-бақша шаруашылығына жаңа серпін береді. Мұнда жеміс өңдеу цехы мен заманауи көкөніс сақтау қоймасы салынып жатыр. Соның арқасында маусымдық өнімдерді ұзақ уақыт сақтап, қайта өңдеу үлесі артады.
Өнеркәсіптік өсімнің негізгі тетіктерінің бірі – индустриялық аймақтар. Соңғы жылдары Түркістан облысында олардың саны айтарлықтай көбейді. Өткен жылы ғана жаңадан 11 индустриялық аймақ құрылып, бүгінде олардың жалпы саны 21-ге жетті.
Қазіргі уақытта индустриялық аймақтарда жалпы құны 158,4 миллиард теңгені құрайтын 105 инвестициялық жоба жүзеге асырылып жатыр. Барлық жобалар толық іске қосылған жағдайда тағы 5 964 адам тұрақты жұмыспен қамтылады.
Былтыр индустриялық аймақтарда жалпы құны 60 миллиард теңгені құрайтын 55 жоба пайдалануға берілді. Соның нәтижесінде 3 мыңнан астам жаңа жұмыс орны ашылды. Бұл көрсеткіштер индустриялық аймақтардың жай ғана инженерлік инфрақұрылымы бар жер емес, нақты өндіріс пен жаңа кәсіпорындардың шоғырланатын орталығына айналғанын көрсетеді.
Өңірдің инвестициялық дамуының тағы бір қозғаушы күші – «Turan» арнайы экономикалық аймағы. Қазіргі таңда мұнда жалпы құны 302,9 миллиард теңгені құрайтын 36 инвестициялық жоба жүзеге асырылуда. Оның алтауы өндірісті бастап кеткен. Барлық жобалар аяқталған кезде мұнда 6,8 мыңға жуық жаңа жұмыс орны ашылады.
Арнайы экономикалық аймақтың басты артықшылығы – инвесторларға ұсынылатын салықтық және кедендік жеңілдіктер ғана емес, дайын инженерлік инфрақұрылымның болуы. Сондықтан мұнда құрылыс материалдары, машина жасау, тамақ өнеркәсібі және жоғары технологиялық өндірістерді орналастыруға қызығушылық артып келеді.
Түркістан облысының ерекшелігі – өндірісті тек қалада ғана емес, ауылдық жерлерде де дамытуға күш салынуы. Бүгінде облыста 29 шағын өндірістік алаң құрылған. Жалпы аумағы 264 гектар болатын бұл алаңдарда 275 өндірістік ғимараттың құрылысы жүргізілуде.
Осы өндірістік алаңдарда жалпы құны 226,9 миллиард теңгені құрайтын 269 жоба орналаспақ. Барлық жобалар іске қосылған кезде тағы 6,8 мың адам тұрақты жұмыспен қамтылады.
Қазіргі уақытта жалпы құны 159,5 миллиард теңгені құрайтын 109 жоба пайдалануға берілген. Бұл кәсіпорындарда жеңіл өнеркәсіп, жиһаз өндірісі, құрылыс материалдары, тұрмыстық техника, мұздатқыш жабдықтар, бір реттік ыдыстар мен жаңбырлатып суару жүйелері шығарылады.
Алдағы жылдары өңірдегі өндіріс құрылымы бұдан да әртараптана түспек. Жоспар бойынша Түркістан облысында John Deere және Lovol ауыл шаруашылығы техникаларын құрастыру, ауыл шаруашылығы дрондарын шығару, бейнекамера өндіру, капсулалық үйлер жасау, тұрмыстық химия өнімдерін шығару және кептірілген жемістерді қайта өңдеу бағытындағы жаңа кәсіпорындар іске қосылады.
Бұл жобалар тек жаңа өнім шығарумен ғана шектелмейді. Олар жергілікті кәсіпорындардың технологиялық деңгейін көтеруге, импортты алмастыруға және экспорттық әлеуетті арттыруға мүмкіндік береді. Сарапшылардың пікірінше, дәл осындай өндірістер алдағы уақытта өңір экономикасының негізгі драйверлеріне айналуы мүмкін.
Соңғы бірнеше жылда Түркістан облысында өнеркәсіп өнімінің көлемі тұрақты өсіп келеді. Өңдеу өнеркәсібінің үлесі артып, ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеу бағытындағы жобалар көбейген. Бұрын шикізат ретінде сыртқа шығарылып келген көптеген өнімдер енді өңірдің өзінде қайта өңделіп, дайын өнім күйінде нарыққа шығарыла бастады.
Инвестицияның басты нәтижесі – жаңа зауыттың салынуы ғана емес, оның айналасында жүздеген қосалқы кәсіпорындардың пайда болуы. Бір өндіріс іске қосылған жерде логистика, қызмет көрсету, құрылыс, тасымал және шағын бизнес қатар дамиды. Сондықтан әрбір жаңа инвестициялық жоба облыс экономикасына бірнеше бағыт бойынша оң әсер етеді.
Түркістан облысы бүгінде инвестиция тарту бойынша республикадағы белсенді өңірлердің біріне айналып келеді. Алдағы бірнеше жылда жүзеге асатын 2,8 триллион теңгелік инвестициялық портфель өңірдің экономикалық келбетін едәуір өзгертпек. Егер жоспарланған жобалар толық орындалса, Түркістан бұрынғыдай тек аграрлық аймақ ретінде емес, өнеркәсібі қарқынды дамыған, экспортқа өнім шығаратын және жаңа технологияларды енгізетін өңір ретінде қалыптасуына толық мүмкіндік бар.