Отырар – тарихы терең, тіршілігі еңбекпен өрілген өлке. Алайда бүгінгі ауданның әлеуетін тек тарихи мұраларымен немесе ауыл шаруашылығымен ғана өлшеуге болмайды. Елді мекендердің инфрақұрылымын жаңғырту, халықтың тұрмыс сапасын көтеру, жаңа өндіріс орындарын ашу және тұрақты жұмыс көздерін қалыптастыру – өңірдің алдағы даму бағытын айқындайтын негізгі міндеттер. Осы мәселелер Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеровтің Отырар ауданы тұрғындарымен кездесуінде кеңінен қозғалды.
Кездесу барысында ауданның әлеуметтік-экономикалық даму көрсеткіштері сараланып, атқарылған жұмыстар мен алдағы жоспарлар талқыланды. Тұрғындар білім беру, автомобиль жолдарының жағдайы, кәріз жүйесі, инженерлік инфрақұрылым, жер қатынастары және басқа да күнделікті өмірге тікелей әсер ететін мәселелерді ортаға салды. Облыс әкімі көтерілген сұрақтарды тыңдап, жауапты сала басшыларына нақты тапсырмалар берді. Жиыннан кейін азаматтарды жеке қабылдап, олардың өтініштері мен ұсыныстарын қарады.
Өңір басшысы Отырардың тарихи маңызына тоқталып, ауданның қазіргі даму қарқынына назар аударды.
– Бүгін қазақ өркениетінің алтын діңгегі, киелі Арыстанбаб бабамыз мәңгілік тыныстап жатқан, талай тарихи оқиғаның куәсі болған Отырар өңірінің тұрғындарымен жүздесіп отырғаныма қуаныштымын.
Отырар ауданының әлеуметтік-экономикалық дамуында оң динамика қалыптасқан. 2026 жылдың 8 айында жалпы өңірлік өнім көлемі 67,5 млрд теңгені құрап, өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 43,6 пайызға артқан. Өнеркәсіп өнімінің көлемі 27,3 млрд теңгеге жетсе, оның ішінде өңдеу өнеркәсібінің көлемі 4,6 млрд теңгені құрады.
Негізгі капиталға бағытталған инвестиция көлемі 28,6 млрд теңгені, сауда көлемі 5,3 млрд теңгені құрап отыр. Ауыл шаруашылығы өнімінің көлемі 26,7 млрд теңгеге жетіп, өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 5,3 пайызға өскен. Құрылыс жұмыстарының көлемі 9,9 млрд теңгені құрап, пайдалануға берілген тұрғын үй көлемі 14,5 мың шаршы метрге жетті.
Ауданда биыл Темір ауылындағы Темір станциясын жаңғырту жұмыстары жүргізіліп, нысан пайдалануға берілді. Ал «Жайлы мектеп» ұлттық жобасы аясында өткен жылы 600 орындық жаңа мектеп ел игілігіне берілді.
Инженерлік инфрақұрылымды дамыту бағытында да жұмыстар атқарылуда. Биыл Балтакөл, Маяқұм және Көксарай ауылдық округтеріндегі 7 елді мекенді табиғи газбен қамту жұмыстары басталды. Жоба толық жүзеге асқан жағдайда, аудан бойынша газбен қамтылған елді мекендер саны 29-ға жетіп, қамту деңгейі 78,4 пайызды құрайды.
Тұрғындардың әл-ауқатын арттыру, инвестициялық жобаларды жүзеге асыру, жаңа жұмыс орындарын ашу және ауданның әлеуметтік-экономикалық даму көрсеткіштерін одан әрі жақсарту бағытындағы жұмыстарды күшейтуді тапсырамын, – деді Нұралхан Көшеров.
Ауданның даму көрсеткіштері экономикалық белсенділіктің артқанын аңғартқанымен, бұл өсімді тұрғындардың күнделікті тұрмысынан сезінуі де маңызды. Өндіріс көлемінің ұлғаюы, инвестицияның келуі мен құрылыс жұмыстарының артуы өз алдына, олардың нәтижесі халықтың табысына, жұмыспен қамтылуына, ауылдардың көркеюіне және көрсетілетін қызметтердің сапасына әсер етуі керек. Сондықтан ауданның алдағы дамуында экономикалық көрсеткіштер мен әлеуметтік міндеттердің өзара байланысы айрықша маңызға ие.
Бұл ретте Отырардың өнеркәсіптік әлеуетін арттыру облыс көлемінде қолға алынған жаңа өнеркәсіптік саясатпен сабақтас. Түркістан өңірінде экономиканы тек шикізат өндіруге немесе дәстүрлі салаларға сүйеніп дамыту жеткіліксіз екені айқындала түсті. Қазіргі міндет – өндіріс құрылымын жаңарту, өңдеуші сектордың үлесін арттыру, жергілікті кәсіпорындардың мүмкіндігін кеңейту және ішкі нарықта сұранысқа ие тауарларды өзімізде өндіру. Мұндай бағыт өңірдің экономикалық тұрақтылығын нығайтып қана қоймай, елдің берік өнеркәсіптік қалқанын қалыптастыруға да үлес қосады.
Жаңа өнеркәсіптік саясаттың мәні – өндіріс орындарын көбейтумен шектелмей, олардың технологиялық деңгейін көтеру, қосылған құнды өңір ішінде қалыптастыру және жергілікті өнімнің бәсекеге қабілетін арттыру. Егер кәсіпорын тек бастапқы шикізатты өндіріп немесе сыртқа жөнелтумен шектелсе, оның экономикалық қайтарымы да белгілі бір деңгейде қалады. Ал сол шикізаттан аралық өнім, дайын тауар немесе өндірістің өзге салаларына қажетті компонент шығарылса, экономикаға түсетін пайда артады. Мұнымен бірге инженерлік-техникалық мамандарға, білікті жұмысшыларға, тасымал мен сервистік қызметтерге сұраныс қалыптасады.
Түркістан облысында бұл бағыттың маңызы ерекше. 2026 жылдың қаңтар-тамыз айларында өңірде 1,19 трлн теңгеге жуық өнеркәсіп өнімі өндіріліп, өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда өсім 27,9 пайызды құрады. Соның ішінде өңдеу өнеркәсібінің көлемі 588,9 млрд теңгеге жетіп, өсім 41,5 пайыз деңгейінде қалыптасты. Бұл көрсеткіш өңір экономикасында дайын өнім шығаруға бағытталған салалардың рөлі артып келе жатқанын аңғартады. Алайда қарқынды сақтап қалу үшін өндіріс орындарының тұрақты жұмыс істеуі, нарық сұранысына бейімделуі және жергілікті жеткізушілермен байланысын күшейту қажет.
Индустриялық-инновациялық дамудың келесі маңызды бағыты – өндірісті оқшаулау үлесін арттыру. Яғни кәсіпорындарда пайдаланылатын шикізаттың, қосалқы бөлшектердің, жабдықтар мен қызметтердің мүмкіндігінше жергілікті жерде өндірілуіне жағдай жасау. Бұл импортқа тәуелділікті азайтуға, тасымал шығындарын төмендетуге және ішкі кәсіпкерлікті дамытуға мүмкіндік береді. Сонымен бірге жаңа өндірістердің айналасында шағын және орта бизнеске арналған нарық қалыптасады. Бір кәсіпорынның іске қосылуы оның тікелей жұмысшыларын ғана емес, шикізат жеткізушілерін, тасымалдаушыларды, жөндеу қызметін көрсететін мамандарды және өзге де кәсіпкерлерді жұмыспен қамтуға ықпал етеді.
Осы мақсатта облыста инвестициялық жобаларды іске асырумен қатар, индустриялық аймақтар мен шағын өндірістік алаңдардың әлеуетін арттыруға басымдық беріліп отыр. 2026–2029 жылдарға арналған өңірлік инвестициялық портфельге жалпы құны 2,8 трлн теңгені құрайтын 122 жоба енгізілген. Оларды жүзеге асыру арқылы 17 820 жаңа жұмыс орнын ашу көзделген. Мұндай жобалардың экономикалық нәтижесі тек инвестиция көлемімен өлшенбеуі керек. Өндірістің қаншалықты жергілікті шикізатқа сүйенетіні, қанша дайын өнім шығаратыны, технологиялық жаңалықтарды қаншалықты қолданатыны және жергілікті тұрғындарға қандай мүмкіндік беретіні де маңызды.
Отырар үшін де осы талаптар өзекті. Ауданның экономикалық құрылымында ауыл шаруашылығы елеулі орын алады. Демек, ауылдық аумақтардағы өндірісті дамытуда аграрлық саламен байланысты кәсіпкерлікке, ауыл шаруашылығы өнімдерін сақтауға, сұрыптауға, өңдеуге, қаптауға және тасымалдауға қажетті қызметтерді жетілдіруге мүмкіндік бар. Мұндай бағыттар жергілікті ресурсты тиімді пайдалануға, өнімнің ысырабын азайтуға және ауыл тұрғындарының табысын әртараптандыруға жол ашады. Бұл ретте кез келген жобаның тиімділігі оның нақты нарыққа, шикізат базасына, инфрақұрылымға және білікті еңбек ресурстарына сәйкестігімен бағалануға тиіс.
Өнеркәсіптік саясаттың табысты болуы үшін өндіріс орындарын ашу мен кадр даярлау қатар жүруі қажет. Қазіргі кәсіпорындарға тек жұмыс күші ғана емес, технологиялық жабдықтарды меңгеретін, сапаны бақылайтын, өндіріс үдерістерін ұйымдастыратын және цифрлық жүйелермен жұмыс істей алатын мамандар керек. Сондықтан ауданның білім беру саласын дамыту мәселесін де экономикалық өзгерістерден бөлек қарауға болмайды. Жаңа мектептердің салынуы мен білім беру инфрақұрылымының жақсаруы – ұзақ мерзімді адами капиталға салынған инвестиция. Ал болашақта жергілікті жастардың заманауи мамандықтарды меңгеріп, өз ауданындағы кәсіпорындарда жұмыс істеуіне мүмкіндік жасау өндірістің тұрақтылығын қамтамасыз ететін факторлардың біріне айналады.
Отырар ауданында биыл Темір станциясының жаңғыртылып, пайдалануға берілуі де инфрақұрылымдық даму тұрғысынан маңызды. Теміржол нысандарының жаңаруы тасымал мүмкіндіктерін жақсартуға, жолаушылар мен жүк қозғалысына қолайлы жағдай жасауға ықпал етеді. Жалпы, өндірістің дамуы үшін жол, көлік қатынасы, электр қуаты, газ, су және байланыс жүйелері өзара үйлесімді жұмыс істеуі керек. Инвестор үшін өндірістік ғимараттың болуы ғана жеткіліксіз: кәсіпорынға қажетті қуат көздері мен логистикалық бағыттар қолжетімді, ал инфрақұрылымның өткізу қабілеті жоспарланған өндіріс көлеміне сай болуы шарт. Сондықтан елді мекендерге инженерлік желілер тарту мен жол сапасын жақсарту экономикалық өсімнің де маңызды алғышарты саналады.
Ауданда биыл Балтакөл, Маяқұм және Көксарай ауылдық округтеріндегі жеті елді мекенді табиғи газбен қамту жұмыстарының басталуы осы міндеттердің бір бөлігі. Жоба аяқталған жағдайда газдандырылған елді мекендер саны 29-ға жетіп, қамту деңгейі 78,4 пайызды құрайды. Бұл тұрғындардың тұрмыс жағдайын жақсартумен қатар, кәсіпкерлік нысандарын дамытуға да қолайлы орта қалыптастыруы мүмкін. Өндіріс пен қызмет көрсету саласында газдың қолжетімділігі кейбір жобалардың шығынын азайтып, жаңа бастамалардың іске асуына ықпал етеді.
Ауданның ішкі жолдарын ретке келтіру жұмыстары да тұрғындардың сұранысына жауап беруге бағытталған. «Ауыл – Ел бесігі» жобасы аясында биыл жергілікті бюджет есебінен жалпы ұзындығы 58,5 шақырым болатын 25 көшеге орташа жөндеу жүргізілуде. Нәтижесінде аудан бойынша автомобиль жолдарының қанағаттанарлық жағдайдағы үлесін 87 пайызға жеткізу көзделген. Бұған қоса, 11 елді мекенде балалар ойын алаңдарын салу, 19 елді мекенде көшелерді жарықтандыру және жаяу жүргіншілерге арналған аяқжолдар жасау жұмыстары қолға алынған. Бір елді мекенде абаттандыру жүргізілуде.
Мұндай жобалардың маңызы олардың саны немесе ұзындығымен ғана шектелмейді. Жөнделген көшелер мен жарықтандырылған қоғамдық кеңістіктер тұрғындардың қауіпсіздігіне, балалардың бос уақытын тиімді өткізуіне және елді мекендердің жалпы келбетіне әсер етеді. Дегенмен атқарылған жұмыстың сапасы, нысандардың уақытында аяқталуы және кейінгі күтімі де назардан тыс қалмауға тиіс. Инфрақұрылымға бөлінген қаржы халыққа нақты пайда әкелгенде ғана оның әлеуметтік тиімділігі көрінеді.
Кездесуде тұрғындардың білім беру, кәріз жүйесі, жер қатынастары және басқа да мәселелерді көтеруі ауданның даму күн тәртібі әлі де ауқымды екенін көрсетті. Әлеуметтік-экономикалық өсім туралы мәліметтер маңызды болғанымен, халықтың нақты сұранысына жауап беру – жергілікті басқарудың негізгі міндеті. Әсіресе инженерлік инфрақұрылым мәселелері бір күнде шешілмейді: оларды жүйелі жоспарлау, қаржыландыру көздерін анықтау, жобалық құжаттаманы әзірлеу және құрылыс барысын бақылау қажет. Сондықтан кездесуде айтылған ұсыныстардың орындалуын қадағалау мен тұрғындарға нәтижесі туралы түсінікті ақпарат беру де маңызды.
Жалпы, Отырардың алдағы дамуында екі міндет қатар жүруге тиіс. Біріншісі – тұрғындардың күнделікті тұрмысына қатысты мәселелерді шешіп, жол, газ, білім беру және өзге де инфрақұрылымның сапасын жақсарту. Екіншісі – ауданның экономикалық мүмкіндігін кеңейтіп, инвестиция тартуға, жаңа өндірістер ашуға және тұрақты жұмыс орындарын қалыптастыруға жағдай жасау. Бұл екі бағыт бір-бірін толықтырғанда ғана даму көрсеткіштері халықтың әл-ауқатына әсер етеді.
Түркістан облысында қолға алынған жаңа өнеркәсіптік саясаттың да түпкі мақсаты осыған саяды: өндірісті ұлғайту, өңдеуші саланы жедел дамыту, жергілікті кәсіпорындардың технологиялық әлеуетін күшейту және импортты алмастыратын өнімдер шығаруға жол ашу. Отырар секілді аудандар үшін бұл – экономиканы әртараптандырудың, ауылдық жерлерде жаңа мүмкіндіктер қалыптастырудың және жергілікті еңбек ресурсын тиімді пайдаланудың маңызды бағыты. Ең бастысы, басталған жобалар қағаздағы жоспар күйінде қалмай, нақты өндіріс пен тұрақты жұмыс орындарына айналуы керек.
Кездесу соңында аудан әкімі Қайрат Жолдыбайұлы өткен жылы атқарылған жұмыстар мен алдағы жоспарлар туралы баяндады. Облыс әкімі тұрғындарды жеке қабылдап, азаматтардың өтініштерін тыңдады. Көтерілген мәселелер бақылауға алынып, тиісті жұмыстарды жүргізу жөнінде тапсырмалар берілді. Ендігі міндет – осы тапсырмалардың орындалуын қамтамасыз етіп, жоспарланған жобалардың нәтижесін тұрғындар күнделікті өмірінде сезінетіндей деңгейге жеткізу.