Түркістан облысында индустриялық аймақтардың саны мен оған тартылған инвестиция көлемі біртіндеп өсіп келеді. Бірақ индустрияландырудың нәтижесін тек қанша гектар жер бөлінгенімен немесе қанша жоба жоспарланғанымен өлшеу дұрыс емес. Индустриялық аймақтың экономикалық тиімділігі оның аумағында нақты өндірістің іске қосылуымен, өнім көлемінің ұлғаюымен, салық түсімінің артуымен және тұрақты жұмыс орындарының құрылуымен анықталады. Осы тұрғыдан алғанда Түркістан облысындағы қазіргі көрсеткіштер оң динамикамен қатар, әлі пайдаланылмаған мүмкіндіктердің де бар екенін көрсетеді.
Бүгінде облыста жалпы аумағы 1931 гектарды құрайтын 21 индустриялық аймақ жұмыс істейді. Бұл аумақтарда жалпы құны 158,4 миллиард теңгені құрайтын 105 инвестициялық жоба жүзеге асырылуда. Барлық жобалар толық қуатына шыққан жағдайда 5964 жаңа жұмыс орны ашылады деп күтілуде.
Алайда жоспарланған жобалардың барлығы бірдей өндіріс беріп отырған жоқ. Қазіргі таңда 66 миллиард теңгенің 60 жобасы іске қосылып, 3328 жұмыс орны құрылған. Демек, индустриялық аймақтардағы жобалардың жартысынан астамы нақты өндіріске көшкенімен, қалған жобалардың тағдыры өңірдің алдағы өнеркәсіптік өсімі үшін маңызды болып отыр.
Бұл мәселе Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеровтің төрағалығымен өткен апталық аппарат мәжілісінде арнайы қаралды.
– Индустриялық аймақтар – өңір экономикасын әртараптандырудың, жаңа өндірістерді іске қосудың және инвестиция тартудың маңызды тетігі. Қай ауданда жұмыс жақсы жүріп жатыр? Қай аумақта кемшіліктер бар? Осыларды зерделеп, нақты сараптама ұсыныңыздар. Әрбір индустриялық аймақта нақты нәтиже болуы керек. Жобаларды тарту, инфрақұрылыммен қамтамасыз ету және инвесторларға қолайлы жағдай жасау жұмыстарын күшейту қажет. Негізгі мақсат – өндіріс көлемін арттырып, жаңа жұмыс орындарын ашу, – деді Нұралхан Көшеров.
Әкімнің бұл талабында индустриялық аймақтардың қазіргі дамуындағы негізгі мәселе анық көрінеді. Өндіріс үшін жер телімін дайындау немесе инженерлік желі тарту – жұмыстың алғашқы кезеңі ғана. Одан кейін сол аумаққа инвестор әкелу, жобаны қаржыландыру, құрылыс жүргізу және кәсіпорынды толық қуатына шығару қажет. Егер осы тізбектің бір буыны тоқтап қалса, индустриялық аймақтың экономикалық тиімділігі төмендейді.
Түркістан облысында қазіргі уақытта 92,4 миллиард теңгенің 45 инвестициялық жобасы іске асырылу үстінде. Олар толық жүзеге асқанда тағы 2636 адам жұмыспен қамтылады. Яғни дәл осы жобалардың уақытында аяқталуы облыстың өнеркәсіптік көрсеткіштері үшін шешуші мәнге ие.
Өйткені өңірдің индустриялық саясаты біртіндеп жаңа кезеңге өтіп жатыр. Бұрын индустриялық аймақ құрудың өзі үлкен нәтиже ретінде қарастырылса, ендігі жерде оның экономикалық қайтарымы бірінші орынға шығуы тиіс. Бұл – инвестициялық жобаның саны ғана емес, өндірілген өнімнің көлемі, оның нарықтағы орны және жергілікті экономикаға қосатын үлесі.
2025 жылдың қорытындысы бойынша индустриялық аймақтарда құны 26,5 миллиард теңгені құрайтын 12 жоба іске қосылып, 562 жұмыс орны ашылған еді. Ал 2026 жылы өндірістік жобаларды іске қосу қарқыны күшейіп отыр. Биыл индустриялық аймақтарда 19,3 миллиард теңгенің 13 жобасын пайдалануға беру жоспарланған. Оның төртеуі қазірдің өзінде іске қосылған. Қалған тоғыз жобаны жыл соңына дейін іске қосу көзделген.
Жыл басынан бері іске қосылған кәсіпорындардың географиясы да назар аудартады. Жетісай индустриялық аймағында «Бирлик-Е» ЖШС мақта талшығын қайта өңдеу және мақта иірімін өндіру зауытын іске қосты. Жобаға 2,8 миллиард теңге инвестиция салынып, 100 адам жұмысқа орналасты. Сол аумақта «Altyn Kun Group» ЖШС тамшылатып суару таспаларын өңдеу және өндіру кешенін іске қосты. Кәсіпорынға 1,2 миллиард теңге инвестиция тартылып, 30 жұмыс орны құрылды.
Отырар-мақта индустриялық аймағында «Yuanhong International Trading Co. Ltd» ЖШС машина-трактор паркі бар мақта өңдеу зауытын іске қосты. Құны 2 миллиард теңге болатын жоба 150 жаңа жұмыс орнын ашуға мүмкіндік берді.
Ал Сарыағаш индустриялық аймағында «Альбарака 077» ЖШС күнбағыс майын өңдейтін кәсіпорнын іске қосты. Мұнда 800 миллион теңге инвестиция тартылып, 70 адам жұмыспен қамтылды.
Бұл жобалардың салалық құрамы Түркістан облысының индустриялық дамуы бір ғана бағытқа сүйенбейтінін көрсетеді. Ауыл шаруашылығы шикізатын өңдеу, агротехнология, тамақ өнеркәсібі сияқты бағыттармен қатар, алдағы уақытта химия өнеркәсібі, тыңайтқыш, қағаз өнімдері, жиһаз, асфальтбетон, темірбетон, газбетон, қабырға панельдері мен қаптаушы плиткалар өндірісін дамыту көзделіп отыр.
Олардың әрқайсысының өңір экономикасы үшін маңызы әртүрлі. Мәселен, құрылыс материалдарын өндіретін кәсіпорындар құрылыс нарығын жергілікті өніммен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Тыңайтқыш өндірісі ауыл шаруашылығының қажеттілігін ішкі өндіріс есебінен өтеуге жағдай жасайды. Ал химия өнеркәсібінің дамуы өңірдің технологиялық деңгейін көтеретін өндірістік тізбектердің пайда болуына ықпал етуі мүмкін.
Индустриялық аймақтардың тиімділігін көрсететін тағы бір маңызды көрсеткіш – олардың нақты өнім шығаруы. 2026 жылдың алғашқы алты айында осы аймақтардағы кәсіпорындар 16,1 миллиард теңгенің өнімін өндірді. Осы өндірістен бюджетке 600 миллион теңге салық түскен.
Бұл жерде қарапайым экономикалық логика бар: мемлекет индустриялық аймаққа инженерлік инфрақұрылым жүргізуге қаржы жұмсайды, ал жеке инвестор өндіріс ашып, өнім шығарады және салық төлейді. Сондықтан мемлекеттік шығынның жеке инвестицияға айналу коэффициенті индустриялық саясаттың тиімділігін бағалауда маңызды көрсеткішке айналады.
Түркістан облысында индустриялық аймақтардың инженерлік инфрақұрылымына 12,4 миллиард теңге бағытталған. Оның нәтижесінде 1 теңге бюджет қаражатына 12,8 теңге жеке инвестиция тартылған. Бұл көрсеткіш индустриялық инфрақұрылымның инвестор үшін маңызды фактор екенін көрсетеді. Бірақ ендігі міндет – осы инвестициялардың нақты өндірістік қуатқа айналуын қамтамасыз ету.
Инвестор тарту бойынша да жоспардан жоғары нәтиже бар. 2026 жылға индустриялық аймақтарға жеті инвестициялық жобаны орналастыру жоспарланғанымен, сегіз айдың қорытындысында бұл көрсеткіш екі есеге артып, 14 жобаға жеткен. Олардың жалпы инвестиция көлемі 42,7 миллиард теңгені құрайды. Жобалар толық іске қосылған кезде 597 адам жұмыспен қамтылады.
Бұл жерде сандық өсіммен бірге сапалық мәселе де туындайды. Инвестордың индустриялық аймаққа келуі – нәтиженің өзі емес, нәтижеге апаратын бастапқы қадам. Жобаның іске қосылуы, өндірістің тұрақты жұмыс істеуі және белгіленген қуатқа шығуы маңызды.
Сондықтан облыс әкімінің бірқатар индустриялық аймақтағы жұмыстың қарқыны жеткіліксіз екеніне назар аударуы орынды. Әсіресе бос тұрған аумақтарды нақты жобалармен толтыру, инженерлік инфрақұрылымды уақытында жеткізу және инвесторларды жобаны соңына дейін сүйемелдеу мәселесі өзекті.
Өнеркәсіптік саясаттың қазіргі кезеңінде әкімдіктердің міндеті де өзгеріп келеді. Бұрын инвесторға жер бөліп, инфрақұрылым мәселесін шешу жеткілікті болып саналса, қазір кәсіпорынның іске қосылуына дейінгі бүкіл процесті бақылау қажет. Өйткені инвестициялық жобаның мерзімі созылған сайын оның экономикалық әсері де кейінге шегеріледі.
Түркістан облысы үшін бұл мәселенің әлеуметтік маңызы да жоғары. Өңірде еңбек ресурсы мол болғандықтан, жаңа өндірістердің ашылуы жұмыссыздықты төмендетіп қана қоймай, жастардың тұрақты табыс көзін табуына мүмкіндік береді. Бірақ мұнда да жұмыс орнының саны ғана емес, оның тұрақтылығы мен өндірістің ұзақ мерзімділігі маңызды.
Индустриялық аймақтардың тағы бір артықшылығы – кәсіпорындарды бір өндірістік ортаға шоғырландыру. Бір кәсіпорынның өнімі екіншісіне шикізат немесе аралық өнім болуы мүмкін. Мұндай байланыстар қалыптасқан жағдайда өңір ішінде өндірістік кооперация пайда болады. Бұл өз кезегінде тасымал шығынын азайтып, жергілікті жеткізушілердің нарығын кеңейтеді.
Сондықтан алдағы кезеңде Түркістан облысындағы индустриялық аймақтардың жұмысын тек «қанша жоба тартылды?» деген сұрақпен бағалау жеткіліксіз. «Қанша жоба іске қосылды?», «Қанша кәсіпорын толық қуатында жұмыс істеп тұр?», «Қанша өнім өндірілді?», «Қанша салық түсті?», «Жергілікті кәсіпкерлер өндірістік кооперацияға қаншалықты тартылды?» деген сұрақтар қатар қойылуы тиіс.
Қазір облыста 21 индустриялық аймақтың болуы – қалыптасқан инфрақұрылымдық база. 105 жобаның жоспарлануы – инвестициялық сұраныстың бар екенін көрсетеді. 60 жобаның іске қосылуы – бұл бағыттың нәтиже бере бастағанын аңғартады. Бірақ 45 жобаның әлі іске асырылу үстінде болуы жұмыстың негізгі бөлігі әлі аяқталмағанын да көрсетеді.
Демек, Түркістан облысының индустриялық саясаты үшін келесі кезеңнің басты міндеті жаңа аймақтарды көбейтуден бұрын қолданыстағы 21 алаңның тиімділігін арттыру болуы керек. Бос аумақ азайып, іске қосылған кәсіпорын көбейіп, өндіріс көлемі мен салық түсімі артқан жағдайда ғана индустриялық аймақтар өңір экономикасының шынайы қозғаушы күшіне айналады.
Индустриялық аймақтың құны оның қанша гектар жерді алып жатқанымен емес, сол жердің қанша экономикалық нәтиже өндіргенімен өлшенеді. Түркістан облысы үшін ендігі сынақ та осы: жоспардағы 105 жобаны нақты өндірістерге айналдырып, инвестицияны жұмыс істейтін капиталға, ал өндірістік алаңдарды тұрақты экономикалық белсенділікке айналдыру.