Түркістан облысы соңғы жылдары инвестиция тарту, өндіріс орындарын көбейту және кәсіпкерлікті дамыту бағытындағы жұмыстардың нәтижесі жаман емес. Бұрын аграрлық әлеуетімен ерекшеленетін өңір бүгінде өңдеу өнеркәсібіне басымдық беріп, жаңа өндірістерді іске қосу арқылы экономиканың құрылымын өзгертуге бет бұрды. Мұндай өзгерістер ең алдымен бюджет кірісінен байқалады. Экономикадағы белсенділік артқан сайын салық түсімі де көбейіп, мемлекеттік қазынаның кірісі жылдан-жылға өсіп келеді.
2026 жылдың алғашқы алты айының қорытындысы бойынша Түркістан облысынан мемлекеттік бюджетке 517,5 миллиард теңге көлемінде салық пен басқа да міндетті төлемдер түсті. Осылайша жоспар 101,7 пайызға орындалып, өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда бюджет кірісі 56,8 миллиард теңгеге көбейді. Бұл өңір экономикасының кеңейіп келе жатқанын ғана емес, бизнестің заңды алаңда жұмыс істеуге көшкенін де көрсетеді.
Облыстық Мемлекеттік кірістер департаментінің мәліметінше, бюджет кірісінің ұлғаюына тек экономикалық өсім ғана емес, салықтық және кедендік әкімшілендіру жүйесінің жетілдірілуі де оң әсер еткен. Жыл басынан бері жүргізілген талдау мен бақылау жұмыстарының нәтижесінде бюджетке қосымша алты миллиард теңгеден астам кіріс тартылған. Оның ішінде камералдық бақылау шаралары арқылы миллиардтаған теңге өндірілсе, жер қойнауын пайдаланушылардың қызметін тиімді әкімшілендіру, кедендік рәсімдер мен қосылған құн салығын бақылауды күшейту, өндірістік емес төлемдерді толық есепке алу да айтарлықтай нәтиже берген.
Экономиканың ашықтығын қамтамасыз ету бағытындағы жұмыстар да жалғасуда. Көлеңкелі экономиканың үлесін азайту, заңсыз тауар айналымына тосқауыл қою және кедендік бақылауды күшейту нәтижесінде бірқатар құқық бұзушылықтардың жолы кесілген. Биылғы алты ай ішінде заңсыз есірткі тасымалының ондаған дерегі анықталып, мұнай өнімдерін заңсыз сыртқа шығарудың көптеген фактілері тіркелген. Сонымен бірге шетел валютасын заңсыз алып өту әрекеттері әшкереленіп, рейдтік тексерулер барысында жүздеген салық заңнамасын бұзу жағдайлары анықталған.
Сарапшылар бюджет кірісінің артуын өңірдегі экономикалық белсенділіктің күшеюімен байланыстырады. Соңғы бірнеше жылда Түркістан облысында жүздеген инвестициялық жоба іске қосылып, өндіріс көлемі ұлғайып келеді. Бұл өз кезегінде жаңа жұмыс орындарының ашылуына, кәсіпкерлік субъектілерінің көбеюіне және салық базасының кеңеюіне ықпал етуде.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев жариялаған жаңа өнеркәсіптік саясаттың негізгі мақсаты да осы. Мемлекет басшысы Қазақстанның берік өнеркәсіптік қалқанын қалыптастыру үшін экономиканы әртараптандыруды, импортқа тәуелділікті төмендетуді және өңдеуші өнеркәсіпті жедел дамытуды стратегиялық міндет ретінде белгілеген болатын. Бұл саясаттың негізгі өзегі – шикізатты сыртқа шығарумен шектелмей, оны ел ішінде өңдеп, жоғары қосылған құны бар дайын өнім өндіру.
Түркістан облысында бұл бағыттағы жұмыстар нақты жобалар арқылы жүзеге асырылып жатыр. Индустриялық аймақтар кеңейіп, арнайы экономикалық аймақтардың мүмкіндігі тиімді пайдаланылуда. Жаңа кәсіпорындар іске қосылып, жергіліктендіру деңгейі жоғары өндірістерге басымдық берілуде. Сарапшылардың пікірінше, оқшаулау үлесі жоғары өндірістердің көбеюі сырттан әкелінетін тауарлардың көлемін қысқартып қана қоймай, өңірдің технологиялық әлеуетін де арттырады. Сонымен бірге шағын және орта бизнес үшін жаңа өндірістік тізбек қалыптасады.
Өңдеу өнеркәсібін дамыту бүгінде облыс экономикасының негізгі басымдықтарының біріне айналған. Өңірде құрылыс материалдары, металл бұйымдары, тоқыма өнімдері, азық-түлік, ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу бағытындағы кәсіпорындар көбейіп келеді. Мұндай өндірістердің ерекшелігі – бір ғана шикізаттан бірнеше есе қымбат дайын өнім шығаруында. Бұл экспорттық табысты арттырумен қатар, бюджетке түсетін салық көлемін де көбейтеді.
Индустриялық-инновациялық даму бағдарламасы аясында жүзеге асырылып жатқан инвестициялық жобалар өңір экономикасына жаңа серпін беруде. Жергілікті билік инвесторлар үшін инженерлік инфрақұрылымы дайын өндірістік алаңдарды ұсынуға, әкімшілік рәсімдерді жеңілдетуге және өндірістің жаңа бағыттарын дамытуға басымдық беріп отыр. Нәтижесінде өңдеу өнеркәсібінің үлесі жылдан-жылға артып келеді.
Экономиканың тұрақты дамуы тек өндіріспен шектелмейді. Өңірде тұрғын үй құрылысы да қарқынды жүргізілуде. Соңғы жылдары жаңа шағынаудандар бой көтеріп, инженерлік-коммуникациялық желілер жаңартылуда. Халықты баспанамен қамтуға бағытталған мемлекеттік бағдарламалар аясында мыңдаған отбасы жаңа пәтерге қол жеткізді. Құрылыс саласының дамуы өз кезегінде цемент, кірпіш, металл конструкциялары мен басқа да құрылыс материалдарын шығаратын жергілікті кәсіпорындардың жұмысын жандандыруға ықпал етуде.
Көлік-логистика саласы да өңір экономикасының маңызды бағытына айналып отыр. «Дарбаза – Мақтаарал» теміржол желісінің құрылысы, халықаралық автомобиль дәліздерін жаңғырту және логистикалық инфрақұрылымды дамыту Түркістан облысының транзиттік мүмкіндігін кеңейтуге жол ашады. Бұл экспорттық өнімдерді сыртқы нарықтарға жеткізу мерзімін қысқартып, кәсіпкерлердің шығынын азайтуға мүмкіндік береді.
Халықтың өмір сапасын жақсартуға бағытталған инфрақұрылымдық жобалар да жалғасуда. Елді мекендерді сапалы ауыз сумен қамтамасыз ету, жаңа су құбырларын тарту, су қоймаларын салу және су үнемдеу технологияларын енгізу бағытында жүйелі жұмыстар атқарылуда. Бұл ауыл шаруашылығының тұрақты дамуына ғана емес, тұрғындардың әлеуметтік жағдайын жақсартуға да тікелей әсер етеді.
Экономикалық өсімнің тағы бір маңызды көрсеткіші – мемлекеттік қызметтердің цифрландырылуы. Жылдың алғашқы жартысында облыс тұрғындарына 900 мыңнан астам мемлекеттік қызмет көрсетіліп, оның 99 пайызы электронды форматта ұсынылған. Бұл мемлекеттік аппараттың тиімділігін арттырып қана қоймай, кәсіпкерлер мен азаматтардың уақытын үнемдеуге мүмкіндік берді. Сонымен қатар жаңа Салық кодексін түсіндіру, кәсіпкерлерге кеңес беру және цифрлық сервистерді кеңінен енгізу бойынша мыңдаған ақпараттық іс-шара ұйымдастырылды. Мұндай жұмыстар салық мәдениетін қалыптастырып, бизнестің ашық жұмыс істеуіне жағдай жасап отыр.
Бүгінде Түркістан облысында қалыптасқан экономикалық үрдістер бюджет түсімінің кездейсоқ өсуі емес екенін көрсетеді. Өндіріс дамыған сайын жаңа кәсіпорындар ашылады, жаңа жұмыс орындары құрылады, экспорт көлемі ұлғаяды, ал мұның барлығы түптеп келгенде мемлекеттік қазынаның толығуына әсер етеді. Сондықтан салық түсімінің жарты триллион теңгеден асуы өңір экономикасының сапалық жаңа кезеңге аяқ басқанының маңызды көрсеткіштерінің бірі ретінде бағалануда.