Түркістан облысы Қазақстанның агроөнеркәсіптік кешеніндегі жетекші өңірлердің бірі саналады. Елдегі ауыл шаруашылығы өнімінің елеулі бөлігі дәл осы аймақта өндіріледі. Сарапшылардың бағалауынша, республика бойынша өндірілетін жалпы ауыл шаруашылығы өнімінің шамамен 13 пайызы Түркістан облысының үлесінде. Бұл көрсеткіш өңірдің экономикалық әлеуетінің қаншалықты жоғары екенін айғақтайды. Әсіресе, суармалы егіншілік саласында облыстың орны ерекше. Қазақстандағы барлық суармалы алқаптардың төрттен бір бөлігі осы өңірде шоғырланған. Бүгінде облыстағы суармалы жер көлемі 554 мың гектардан асады. Бұл – тек оңтүстік өңір үшін ғана емес, елдің азық-түлік қауіпсіздігі үшін де стратегиялық маңызды көрсеткіш.
Түркістан облысының табиғи-климаттық ерекшелігі ауыл шаруашылығын қарқынды дамытуға мүмкіндік бергенімен, су ресурстарының шектеулілігі соңғы жылдары басты мәселелердің біріне айналды. Әсіресе жаһандық климаттың өзгеруі, жауын-шашын мөлшерінің азаюы, трансшекаралық су арналарына тәуелділік және су тұтынудың артуы аграрлық секторға жаңа талаптар қойып отыр. Сондықтан суды тиімді пайдалану, әрбір текше метр судың есебін жүргізу және озық технологияларды кеңінен енгізу – бүгінгі күннің басты міндеті.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев өзінің халыққа арнаған Жолдауларында су ресурстарын үнемдеу мәселесіне бірнеше рет ерекше тоқталды. Президент ауыл шаруашылығында суды көп қажет ететін ескі тәсілдерден бас тартып, заманауи су үнемдеу технологияларын кең көлемде енгізуді тапсырды. Мемлекет басшысы бұл бағыттағы жұмыстарды жүйелі түрде күшейтіп, жыл сайын еліміз бойынша кемінде 150 мың гектар алқапқа су үнемдеу технологияларын енгізу қажеттігін нақты міндет ретінде белгілеген болатын. Бұл тапсырма Түркістан облысында кезең-кезеңімен орындалып келеді.
Бүгінде өңірде су үнемдеу технологияларын енгізу бағытында нақты нәтижелер бар. Соңғы жылдары бұл салада өндірістік және технологиялық база айтарлықтай нығайды. Қазақстандағы жаңбырлатып суару машиналарын шығаратын алғашқы зауыт дәл осы Түркістан облысында іске қосылғаны белгілі. Бұл – еліміздің агротехнологиялық өндірісіндегі тарихи қадамдардың бірі болды. Қазір өңірде су үнемдеу жүйелерін өндіретін төрт бірдей ірі кәсіпорын жұмыс істейді. Олардың қатарында «BNK GROUP LTD» ЖШС, «KAZ KIOTI» ЖШС, «ХИНЖИН Ирригейшн» ЖШС және «TURAN SU» мемлекеттік коммуналдық кәсіпорны бар. Бұл кәсіпорындар заманауи суару жабдықтарын шығарып, шаруалардың жаңа технологияларға қолжетімділігін арттыруда маңызды рөл атқарып отыр.
Аталған төрт жобаның жалпы инвестициялық құны 25,7 миллиард теңгені құрайды. Олардың жылдық өндірістік қуаты 163 мың гектар егістік алқапты су үнемдеу жүйелерімен қамтуға мүмкіндік береді. Соның ішінде 73 мың гектарға тамшылатып суару жүйесін орнатуға, ал 90 мың гектарға жаңбырлатып суару технологиясын енгізуге жағдай жасалған. Бұл – өңірдегі аграрлық өндірісті түбегейлі жаңғыртуға бағытталған маңызды қадам.
Қазіргі таңда Түркістан облысында су үнемдеу технологиялары енгізілген жер көлемі 114 мың гектарға жетіп отыр. Бұл облыстағы жалпы суармалы алқаптың шамамен 20 пайызына тең. Мұндай көрсеткіш республика бойынша алдыңғы қатарда. Аталған технологиялар тек су үнемдеумен шектелмейді. Мамандардың айтуынша, тамшылатып және жаңбырлатып суару тәсілдері ағын суды 1,5-2 есеге дейін үнемдеуге мүмкіндік береді. Сонымен бірге ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін 2-3 есеге дейін арттыруға жол ашады. Бұл дегеніміз – аз шығынмен мол өнім алу, тыңайтқышты тиімді пайдалану, еңбек өнімділігін арттыру және топырақтың құнарын сақтау деген сөз.
Су үнемдеу жүйелерінің тағы бір артықшылығы – судың нақты өсімдік тамырына жеткізілуі арқылы ылғалдың буланып кетуін азайту. Бұл әсіресе аптап ыстық жиі болатын оңтүстік өңір үшін өте маңызды. Сонымен қатар жаңа технологиялар жердің сортаңдану қаупін төмендетіп, суару сапасын арттырады. Нәтижесінде шаруалардың табысы өсіп, өнімнің өзіндік құны төмендейді.
Облыс басшылығы бұл бағыттағы жұмысты одан әрі күшейтуді көздеп отыр. Жақын жылдары жалпы құны 6 миллиард теңгені құрайтын тағы екі кәсіпорынды іске қосу жоспарланған. Бұл қосымша 30 мың гектар алқапты су үнемдеу технологияларымен қамтуға мүмкіндік береді. Осылайша шаруалардың қажетті құрал-жабдықтарды жергілікті нарықтан алу мүмкіндігі артып, импортқа тәуелділік азаяды.
Түркістан облысында су тапшылығы мәселесі әсіресе Мақтаарал, Жетісай және Шардара аудандарында өткір сезіледі. Өткен жылы бұл аумақтарда су тапшылығы ауыл шаруашылығы жұмыстарына елеулі әсер етті. Осы жағдай өңірдегі су саясатын қайта қарап, нақты шешімдер қабылдаудың қажеттігін көрсетті. Осыған байланысты 2026 жылға аталған үш ауданның әрқайсысына 8 мың гектардан су үнемдеу технологияларын енгізу жоспары бекітілді.
Қазір облыс көлемінде 34 мың гектар алқапта тиісті жұмыстар жүргізілуде. Бұл жобаларды іске асыру үшін республикалық бюджеттен 2026 жылға 31,3 миллиард теңге қарастырылған. Бұл қаржы су инфрақұрылымын жаңғыртуға, аграрлық секторды цифрландыруға, жаңа технологиялар орнатуға және шаруаларды мемлекеттік қолдау шараларымен қамтуға бағытталады.
Жалпы алғанда, Түркістан облысында су үнемдеу технологияларын кеңінен енгізу – тек уақыт талабы ғана емес, болашақтың кепілі. Бұл бастамалар өңірдің аграрлық әлеуетін арттырып қана қоймай, азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуға, экспорттық мүмкіндікті кеңейтуге және ауыл халқының тұрмыс сапасын жақсартуға жол ашады. Ең бастысы, бұл жұмыстар Мемлекет басшысының тапсырмасына сай су ресурстарын ұтымды басқару мәдениетін қалыптастырып, Түркістан өңірін заманауи әрі тиімді аграрлық орталыққа айналдыруға негіз болмақ.