Экономиканы әртараптандыру, инвестиция тарту және өңдеу өнеркәсібін дамыту бүгінде Түркістан облысының алдында тұрған негізгі міндеттердің біріне айналды. Өңірде қалыптасып келе жатқан жаңа өнеркәсіптік саясаттың өзегінде шикізатты ғана өндіру емес, оны мүмкіндігінше жергілікті жерде өңдеп, қосылған құны жоғары өнім шығару, жаңа өндірістер ашу және тұрақты жұмыс орындарын көбейту мақсаты тұр. Бұл бағыт Сарыағаш ауданында да нақты жобалар арқылы көрініс табуда.
Сарыағаш – ауыл шаруашылығы, сауда, қызмет көрсету, туризммен қатар өндірістік әлеуеті қалыптасқан аудандардың бірі. Соңғы жылдары мұнда инвестиция тартуға, кәсіпкерлік бастамаларды қолдауға және жаңа өндіріс орындарын іске қосуға айрықша көңіл бөлініп келеді. Мәселен, 2025 жылдың қорытындысында ауданның жалпы өңірлік өнімі 385,8 млрд теңгені құрады. Оның ішінде ауыл шаруашылығының үлесіне 137,2 млрд теңге, өнеркәсіпке 30,5 млрд теңге тиесілі болды. Негізгі капиталға 82,1 млрд теңге инвестиция тартылған.
Бұл көрсеткіштер Сарыағаш экономикасында инвестицияның маңызы артып келе жатқанын аңғартады. Ендігі міндет – тартылған қаржының нақты өндірістік қуатқа айналуын қамтамасыз ету. Яғни инвестиция көлемін көбейтумен бірге оның құрылымына да мән беру қажет. Әсіресе өңдеу өнеркәсібіне, жергілікті шикізатты кәдеге жаратуға және дайын өнім өндіруге бағытталған жобалардың орны бөлек.
Осы тұрғыдан алғанда, аудан аумағында жүзеге асырылуы жоспарланған жаңа жобалардың бірі – Ақжар ауылдық округіндегі тауарлық сүт фермасы. Аудан әкімі Арман Абдуллаев жеке кәсіпкер Нұрғали Әбдібаевпен кездесіп, инвестициялық жобаны іске асыру мәселелерін талқылады. Кәсіпкер 600 басқа арналған тауарлық сүт фермасын ашу жоспарын таныстырды. Жобаның жалпы құны 2,5 млрд теңге. Оның іске қосылуы 30-ға жуық жаңа жұмыс орнын ашуға мүмкіндік береді.
Жобаның ерекшелігі – оның тек мал шаруашылығымен шектелмейтінінде. Фермаға қажетті мал азығын, оның ішінде жүгері мен басқа да азықтық дақылдарды жергілікті шаруашылықтардан сатып алу көзделіп отыр. Демек, бір өндіріс нысанының айналасында бірнеше шаруашылық субъектісін қамтитын экономикалық байланыс қалыптасады. Бұл жергілікті ауыл шаруашылығы өндірушілерінің өнімін өткізуіне, ішкі нарықтағы сұраныстың артуына және аудан ішіндегі ақша айналымының ұлғаюына ықпал етеді.
Аудан әкімі кәсіпкерлікті қолдау және инвестициялық жобаларды іске асыруға қажетті жағдай жасау маңызды екенін атап өтті. Осы ретте ауданның кәсіпкерлік және ауыл шаруашылығы бөлімінің басшысы Алайдар Амирхановқа инвестициялық жобаны сүйемелдеу, тиісті әкімшілік қолдау көрсету және туындаған мәселелерді заңнама аясында шешу жөнінде тапсырмалар берілді.
Сарыағаштағы инвестициялық белсенділік бір ғана жобамен шектелмейді. Ауданда өндірістік инфрақұрылымды қалыптастыруға бағытталған жұмыстар да жүргізіліп жатыр. Сарыағаш қаласының кіреберісінде жалпы аумағы 6,5 гектар болатын «Өндірістік парк» жобасының құрылысы жүргізілуде. Мұнда кәсіпкерлердің өндірістік нысандарын орналастыруға мүмкіндік беретін жағдай жасау көзделген. Жобаға 800 млн теңге инвестиция тартылып, 85 жаңа жұмыс орнын ашу жоспарланған.
Бұған дейін аудан бойынша 2030 жылға дейін 139 инвестициялық жобаны жүзеге асыру жоспары жарияланған болатын. Жалпы құны 144,2 млрд теңге болатын жобалар іске асқан жағдайда 4663 жаңа жұмыс орны ашылады деп күтілген. Оның ішінде 51 жоба өнеркәсіпке, 31 жоба ауыл шаруашылығына, 25 жоба туризмге, 17 жоба құрылысқа және 15 жоба қызмет көрсету саласына бағытталған. Ал алдағы алты жылда ауданға 527,6 млрд теңге инвестиция тарту көзделген.
Өнеркәсіптік саясаттағы маңызды бағыттың бірі – өндірістің оқшаулау үлесін арттыру. Бұл дегеніміз кәсіпорындардың қажетті шикізат пен материалдарды сырттан ғана іздемей, жергілікті жеткізушілермен байланысын күшейтуі, өндірістік тізбекті өңірдің өз ішінде қалыптастыруы. Сарыағаштағы сүт фермасының жергілікті шаруашылықтардан мал азығын сатып алу жоспары осы тәсілдің қарапайым әрі нақты мысалы бола алады.
Мұндай ұстаным Түркістан облысының жалпы индустриялық даму саясатымен де сабақтас. Өңірде қазіргі таңда өнеркәсіптік өндірісті ұлғайтуға ғана емес, оның сапалық құрылымын өзгертуге басымдық берілуде. 2025 жылы облыста 1,596 трлн теңгенің өнеркәсіп өнімі өндіріліп, өсім 13,8 пайызды құрады. Өңдеу өнеркәсібінің үлесі 47,5 пайызға жетті. Ал 2026–2029 жылдарға жалпы құны 2,8 трлн теңгені құрайтын 111 инвестициялық жобадан тұратын пул қалыптастырылған. Бұл жобалар арқылы жаңа өндірістер ашып, өңдеу секторын жедел дамыту көзделіп отыр.
2026 жылдың алғашқы жартыжылдығындағы көрсеткіштер де өнеркәсіптік өсімнің қарқын алғанын көрсетеді. Осы кезеңде Түркістан облысында 873,3 млрд теңгенің өнеркәсіп өнімі өндіріліп, өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 32,4 пайызға артқан. Өңдеу өнеркәсібіндегі өнім көлемі 423,1 млрд теңгеге жетіп, өсім 50,8 пайызды құрады. Негізгі капиталға 894,6 млрд теңге инвестиция тартылып, оның 92,6 пайызы жеке инвестицияларға тиесілі болды.
Бұл – өңірдегі өнеркәсіптің жаңа сапалық кезеңге өтіп келе жатқанын көрсететін маңызды белгі. Өйткені өңдеу өнеркәсібінің қарқыны жалпы өнеркәсіп өсімінен жоғары болуы экономика құрылымындағы өзгерістің жүріп жатқанын аңғартады. Бұған дейін негізінен шикізаттық бағыт басым болса, қазір ауыл шаруашылығы өнімдерін, химия өнеркәсібі өнімдерін, құрылыс материалдарын, азық-түлікті, тоқыма және басқа да тауарларды терең өңдейтін кәсіпорындарды көбейтуге басымдық беріліп отыр.
Облыстағы бұл саясаттың түпкі мақсаты – еліміздің берік өнеркәсіптік қалқанын қалыптастыруға өңірлердің үлесін арттыру. Ол үшін жаңа өндіріс орындарын ашу жеткіліксіз. Кәсіпорындардың технологиялық деңгейін көтеру, өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыру, жергілікті қамтуды ұлғайту, импортты алмастыратын тауарлар өндірісін жолға қою және экспорттық әлеуетті күшейту қажет.
Түркістан облысында өндірістік парктер мен индустриялық аймақтарды дамыту осы міндеттерді шешуге бағытталған. Мысалы, Түркістандағы өндірістік парктің бірінші және екінші кезеңдері аясында ауқымды өндірістік инфрақұрылым қалыптастыру көзделген. Екінші кезеңде 70 гектар аумақта 112 өндірістік ғимарат салу жоспарланған. Жобаға тартылатын инвестиция көлемі 138 млрд теңге болып, 2150 жаңа жұмыс орнын құру көзделген.
Сарыағаш үшін де өндірістік парк пен «Дарбаза» индустриялық аймағының мүмкіндігі маңызды. Бұған дейін ауданға инвестиция салуға ниетті кәсіпкерлерге эфир майларын өндіруге бағытталған өндірістік кешен ашу жобалары таныстырылып, инвесторларға осы өндірістік алаңдардың мүмкіндіктерін пайдалану ұсынылған. Бұл ауданның өндірістік құрылымын кеңейтіп, жаңа бағыттағы кәсіпорындарды орналастыруға жол ашады.
Өнеркәсіптің тағы бір бағыты – жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарды жаңғырту және кеңейту. Бұл тұрғыда Сарыағаш қаласындағы минералды су құю зауытының даму жобасы назар аударарлық. Аудан әкімі Арман Абдуллаев «Барсәт» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің басшысы Қолдасов Али-Хасанмен кездесіп, кәсіпорынды кеңейту мәселесін талқылады. Кәсіпорын басшысы минералды су құю зауытын кеңейту және жаңа қондырғыларды іске қосу жобасын 2027 жылдың 30 наурызына дейін аяқтау жоспарланып отырғанын жеткізді.
Аудан әкімі кәсіпкерлерді қолдауға әрдайым дайын екенін атап өтіп, ауданның жер қатынастары бөліміне және кәсіпкерлік және ауыл шаруашылығы бөліміне тиісті тапсырмалар берді.
Бұл жерде мәселе тек бір кәсіпорынның өндірістік қуатын арттыруда емес. Жұмыс істеп тұрған кәсіпорынды жаңғырту – жаңа инвестиция тартудың, өндіріс көлемін ұлғайтудың және жергілікті нарықтағы дайын өнім үлесін арттырудың тиімді жолдарының бірі. Өнеркәсіптік нысандардың кеңеюі аудан бюджетінің кіріс бөлігін ұлғайтуға ықпал етеді. Сонымен қатар, жаңа өндіріс орындарының ашылуы жергілікті тұрғындарды жұмыспен қамтуға және жұмыссыздық деңгейін төмендетуге мүмкіндік береді.
Сарыағаштағы минералды су өндірісінің де өзіндік әлеуеті бар. Ауданның табиғи ресурстары мен географиялық орналасуы мұндай өндірістерді дамытуға мүмкіндік береді. Ең бастысы – дайын өнім көлемін көбейтіп қана қоймай, оның сапасын көтеру, заманауи қондырғыларды енгізу және нарықтағы бәсекеге қабілеттілігін арттыру.
Жалпы, Сарыағаштың экономикалық болашағы ауыл шаруашылығы мен қызмет көрсету саласымен ғана шектелмейді. Ауданның инвестициялық жобалар қоржынының ішінде өнеркәсіп, агроөнеркәсіп, қайта өңдеу және қызмет көрсету бағыттарының қатар дамуы экономиканы әртараптандыруға мүмкіндік береді. Бұл ретте инвестицияның әр теңгесі жаңа өндірістік қуатқа, жаңа жұмыс орнына және жергілікті бюджетке түсетін кіріске айналуы маңызды.
Өңірде қалыптасып келе жатқан жаңа өнеркәсіптік саясаттың мәні де осында. Түркістан облысы үшін ендігі міндет – инвестиция көлемін ғана арттыру емес, оның экономикалық қайтарымын күшейту. Шикізатты сыртқа жөнелтетін емес, оны өз аумағында өңдейтін, жергілікті кәсіпкерлер мен шаруаларды бір өндірістік тізбекке біріктіретін, дайын өнім шығарып, оны ішкі және сыртқы нарыққа ұсынатын экономика қалыптастыру.
Сарыағаштағы 2,5 млрд теңгелік сүт фермасы, минералды су зауытын кеңейту, өндірістік парк құру және жаңа инвестициялық жобаларды іздеу – осы үдерістің аудан деңгейіндегі көрінісі. Егер бұл бастамалар жоспарға сәйкес іске асса, аудан экономикасында жаңа өндірістік байланыстар пайда болып, кәсіпкерлік белсенділік арта түспек.
Ал бұл өз кезегінде Сарыағаштың ғана емес, тұтас Түркістан облысының өнеркәсіптік әлеуетін күшейтіп, өңдеуші сектордың үлесін арттыруға және өңірдің ел экономикасындағы орнын нығайтуға қызмет етеді.